رژیمهای لاغری بهویژه رژیمهایی که با کاهش شدید کالری یا محدودیت پروتئین و مواد مغذی همراه هستند، منابع مورد نیاز فولیکول مو را کاهش داده و در برخی افراد باعث افزایش ریزش مو میشوند. کمبود برخی مواد مغذی مانند آهن، روی و ویتامین D هم بر رشد و سلامت مو تأثیر میگذارد. بنابراین، کاهش وزن اصولی همراه با دریافت کافی پروتئین و مواد مغذی نقش مهمی در حفظ سلامت مو در دوران رژیم دارد.
قبل از مصرف مکمل، علت ریزش مو را مشخص کنید
ریزش مو بعد از رژیم همیشه فقط به کمبود ویتامین مربوط نیست. با بررسی تخصصی میتوان نوع ریزش و عامل زمینهای را بهتر تشخیص داد و مسیر مناسبتری انتخاب کرد.
آیا رژیم لاغری واقعاً باعث ریزش مو میشود؟
ریزش مو نه در همه افراد و نه با هر نوع رژیم غذایی اتفاق نمیافتد. کاهش سریع وزن، محدودیت شدید کالری و رژیم غذایی فاقد مواد مغذی کافی میتوانند چرخه طبیعی مو را تحت تأثیر قرار دهند. کاهش وزن یا رژیم غذایی غیرمعمول از محرکهای شناختهشده تلوژن افلوویوم هستند.
به همین دلیل، برای پیدا کردن علت ریزش باید به زمان شروع رژیم، سرعت کاهش وزن، تغییرات غذایی و زمان آغاز ریزش توجه کرد. اگر ریزش برای مدت زیادی ادامه داشته باشد، ممکن است علاوه بر رژیم، عامل دیگری هم اثرگذار باشد.
تلوژن افلوویوم؛ چرا موها با تأخیر شروع به ریزش میکنند؟
موها همیشه در یک مرحله از رشد نیستند. بخشی از فولیکولها در مرحله رشد و بخشی در مرحله استراحت قرار دارند. در تلوژن افلوویوم، یک فشار جسمی یا تغذیهای باعث ورود به مرحله استراحت در تعداد بیشتری از موها میشود. نکته مهم این موضوع است که ریزش معمولاً همان روزهای اول رژیم شروع نمیشود. در بیشتر افراد یک فاصله زمانی حدودی دو تا چهار ماه وجود دارد که میان عامل محرک و افزایش ریزش مو تاثیر میگذارند. بنابراین ممکن است یک فرد چند ماه بعد از کاهش وزن شدید متوجه ریزش شود و به اشتباه علت را موضوع دیگری در نظر بگیرد.
تلوژن افلوویوم معمولاً به شکل ریزش منتشر و بدون اسکار دیده میشود؛ یعنی موها در بخشهای مختلف سر کم میشوند، نه اینکه یک ناحیه کاملاً خالی و مشخص ایجاد شود. اگر ریزش به شکل لکهای، همراه التهاب یا با تغییر واضح پوست سر باشد، باید احتمال ابتلا به سایر بیماریها هم بررسی شود.
هشت علت مهم ریزش مو بعد از کاهش وزن
کاهش سریع وزن و کسری شدید کالری
وقتی دریافت انرژی برای مدتی بهطور قابل توجه کمتر از نیاز بدن باشد، بدن منابع خود را برای عملکردهای ضروریتر حفظ خواهد کرد. فولیکول مو در چنین شرایطی تحت تأثیر قرار میگیرد. بنابراین در بحث علت ریزش مو در رژیم لاغری فقط عدد روی ترازو مهم نیست؛ سرعت کاهش وزن و میزان رژیم هم اهمیت دارند.
دریافت ناکافی پروتئین
مو ساختاری پروتئینی دارد و دریافت ناکافی پروتئین یکی از عوامل مؤثر در ریزش مو خواهد بود. این مسئله بهخصوص در رژیمهایی که فرد برای کاهش وزن، مقدار زیادی از غذاها را حذف میکند اهمیت بیشتری دارد.
مقدار مناسب پروتئین برای همه یکسان نیست و به شرایط فرد، وزن، وضعیت سلامت و نوع رژیم بستگی دارد. بنابراین بهتر است بهجای دنبالکردن یک عدد ثابت، کافی بودن یا نبودن رژیم مورد نظر به کمک یک متخصص به خوبی بررسی شود.
کاهش ذخایر آهن
کمبود آهن از مواردی است که در بررسی ریزش مو اهمیت دارد. در افرادی که رژیم محدود دارند، دریافت ناکافی آهن یا وجود مشکل در وضعیت تغذیهای احتمالا مطرح خواهد بود. با این حال مشاهده ریزش مو به معنی نیاز قطعی به مصرف آهن نیست. بررسی کمبود آهن باید بر اساس شرایط فرد و در صورت نیاز هم با انجام آزمایش باشد.
کمبود روی و سایر ریزمغذیها
روی، ویتامین B12، فولات و ویتامین D در ارزیابی وضعیت تغذیهای فرد مورد سنجش قرار میگیرند. اما وجود نام یک ویتامین در فهرست مواد مرتبط با سلامت مو به این معنی نیست که مصرف آن برای همه افراد باعث توقف ریزش میشود. به همین دلیل، مکمل جلوگیری از ریزش مو در رژیم غذایی نباید برای همه افراد تجویز شود.
حذف طولانی گروههای غذایی
رژیمهای بسیار محدود ممکن است تنوع غذایی را کم کنند. مشکل لزوماً حذف یک ماده غذایی خاص نیست؛ مسئله زمانی جدیتر میشود که مجموع رژیم نتواند انرژی، پروتئین و ریزمغذیهای مورد نیاز بدن را تأمین کند.
فشار روانی و استرس متابولیک
کاهش وزن شدید میتواند برای بدن یک فشار فیزیولوژیک ایجاد کند. استرس روانی هم ممکن است همزمان وجود داشته باشد. هر دو عامل میتوانند در کنار تغییرات تغذیهای، چرخه مو را تحت تأثیر قرار دهند.
اختلالات هورمونی یا تیروئیدی همزمان
گاهی اوقات علت اصلی ریزش رژیم نیست و فقط همزمانی آن با یک مشکل دیگر باعث میشود ارتباط اشتباهی بین این دو ایجاد شود. اختلالات تیروئید از عواملی هستند که میتوانند با تلوژن افلوویوم ارتباط داشته باشند. اگر ریزش همراه با علائم دیگری مثل تغییرات قاعدگی، خستگی قابل توجه یا علائم مرتبط با تیروئید باشد، ارزیابی پزشک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جراحی لاغری و سوءجذب مواد مغذی
ریزش مو بعد از جراحیهای کاهش وزن با رژیم معمولی یکسان نیست. علاوه بر کاهش سریع وزن، تغییر در دریافت یا جذب مواد مغذی هم در ریزش مو در چنین شرایطی نقش دارند. در این شرایط پیگیری برنامه تغذیه و مکملهای تعیینشده توسط تیم درمان اهمیت دارد.
ریزش مو در رژیم لاغری از نظر کاربران نی نی سایت
در تصاویر زیر نظرات کاربران مختلف راجع به ریزش مو شدید در رژیم لاغری آورده شده است:
کتو، فستینگ یا رژیم پروتئینی؛ کدام پرریسکتر است؟
هیچکدام از این رژیمها را نمیتوان بهتنهایی علت قطعی ریزش مو دانست. چیزی که بیشتر اهمیت دارد این است که رژیم در عمل چقدر انرژی و مواد مغذی در اختیار بدن قرار میدهد و کاهش وزن با چه سرعتی اتفاق میافتد.
| الگوی غذایی | ریسک احتمالی | نکته مهم |
| کتوژنیک | کاهش تنوع غذایی یا دریافت ناکافی انرژی | کافی بودن میزان پروتئین و ریزمغذیها باید بررسی شود. |
| فستینگ | دریافت ناکافی در بازه غذایی محدود | مجموع دریافت روزانه مهم است. |
| پروتئینی | حذف ناخواسته گروههای غذایی | پروتئین زیاد جای تنوع غذایی را نمیگیرد. |
بنابراین احتمال ریزش مو در رژیم کتو یا ریزش مو در رژیم فستینگ را پزشک با بررسی شرایط فرد توضیح میدهد.
چگونه هنگام کاهش وزن از موها محافظت کنیم؟
هدف این نیست که برای جلوگیری از ریزش مو، رژیم را کنار بگذارید؛ بلکه باید برنامه کاهش وزن از نظر تغذیهای متعادل باشد.
کاهش وزن تدریجی، دریافت کافی پروتئین و پیروی از یک رژیم متنوع از اصول مهم هستند. اگر رژیم بسیار محدود باشد یا فرد سابقه کمبودهای تغذیهای داشته باشد، ترجیحا باید برنامه رژیم به کمک متخصص تغذیه تنظیم شود.
برای جلوگیری از ریزش مو چه بخوریم؟
تنوع غذایی نسبت به مصرف یک غذای خاص اهمیت بیشتری دارد. منابع پروتئین مانند تخممرغ، لبنیات، گوشت، ماهی، حبوبات و سایر منابع متناسب با الگوی غذایی فرد میتوانند در رژیم قرار بگیرند. برای تأمین آهن و روی هم میتوان از منابع غذایی متنوع استفاده کرد. یک منوی غذایی ثابت برای همه افراد مناسب نیست؛ نیاز تغذیهای با شرایط جسمی و نوع رژیم تغییر میکند.
آیا مکمل و بیوتین لازم است؟
مکمل زمانی منطقیتر است که کمبود یا نیاز مشخصی وجود داشته باشد. مصرف همزمان چند مکمل فقط به امید اینکه ریزش مو سریعتر متوقف شود، لزوماً نتیجه بهتری ایجاد نمیکند.
در مورد بیوتین نیز باید از تصور هرچه بیشتر، بهتر فاصله گرفت. کمبود بیوتین در افراد معمولاً شایع نیست و مصرف مکملهای حاوی دوزهای بالای آن میتواند با بعضی آزمایشهای پزشکی تداخل ایجاد کند و نتیجه آزمایش را نادرست نشان دهد. FDA درباره این موضوع هشدار داده است.
اگر ریزش شروع شده، درمان از کجا آغاز میشود؟
اولین قدم، پیدا کردن محرک است. سرعت کاهش وزن، میزان محدودیت غذایی، دریافت پروتئین و احتمال کمبودهای تغذیهای باید بررسی شوند. اگر ریزش با تلوژن افلوویوم مرتبط باشد، اصلاح عامل زمینهای بخش مهمی از درمان است. در صورت وجود کمبود، اصلاح همان کمبود هم اهمیت دارد. بنابراین شروع خودسرانه مصرف چند مکمل یا قطع ناگهانی رژیم، جای تشخیص را نمیگیرد.
درمان تغذیهای و مکملها
اگر آزمایش یا ارزیابی پزشکی کمبود خاصی را نشان دهد، پزشک یا متخصص تغذیه درباره اصلاح رژیم یا استفاده از مکمل تصمیم میگیرد. این نکته درباره آهن اهمیت ویژهای دارد؛ آهن نباید صرفاً به دلیل ریزش مو و بدون بررسی وضعیت فرد مصرف شود. این رویکرد درباره سایر ویتامینها و مواد معدنی هم وجود دارد.
درمان دارویی و کلینیکی
در بعضی شرایط، پزشک پس از تشخیص نوع ریزش، درمانهایی مانند ماینوکسیدیل را برای تقویت مو بیشتر بررسی میکند. اما این دارو برای هر نوع ریزش مو و هر فردی یک انتخاب درست نیست. همچنین روشهایی مانند PRP مو یا مزوتراپی مو نباید بهعنوان درمان خط اول و قطعی تلوژن افلوویوم حاد معرفی شوند. ابتدا باید مشخص شود ریزش واقعاً از چه نوعی است و عامل اصلی آن چیست.
آیا موهای ریختهشده دوباره رشد میکنند؟
در بسیاری از افراد پس از برطرفشدن عامل محرک در تلوژن افلوویوم حاد، رشد مجدد مو اتفاق میافتد. تلوژن افلوویوم معمولاً یک نوع موقت ریزش مو توصیف و برای بازگشت رشد موها بازهای چندماهه مطرح میشود. البته که سرعت بهبود برای همه افراد یکسان نیست. ممکن است ابتدا شدت ریزش کمتر شود و بعد از آن، رشد موهای جدید بهتدریج قابل مشاهده باشد. اگر عامل زمینهای همچنان وجود داشته باشد، روند بهبود احتمالا کمی طولانیتر شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر ریزش شدید است، مدت زیادی ادامه پیدا کرده یا با الگوی معمول ریزش منتشر هماهنگ نیست، باید معاینه شوید. ریزش لکهای، التهاب، خارش شدید، درد، پوستهریزی یا بروز اسکار از نشانههایی هستند که نباید صرفاً به رژیم غذایی نسبت داده شوند. همچنین وجود علائمی مانند ضعف زیاد، تغییرات قاعدگی یا نشانههای مشکلات تیروئیدی همگی نشانه نیاز به بررسی بیشتر هستند. در این شرایط، هدف فقط پیدا کردن یک مکمل برای مو نیست؛ باید مشخص شود آیا کمبود تغذیهای، بیماری زمینهای یا نوع دیگری از ریزش مو وجود دارد.
جمعبندی؛ رژیم اصولی نباید سلامت مو را قربانی کند
ریزش مو در رژیم میتواند نتیجه کاهش وزن سریع، دریافت ناکافی انرژی یا مواد مغذی و در برخی موارد یک مشکل همزمان باشد. تلوژن افلوویوم یکی از الگوهای مهم این وضعیت است و معمولاً با فاصله زمانی پس از عامل محرک ظاهر میشود.
برای پیشگیری از این اتفاق باید تمرکز اصلی روی رژیم متعادل و کاهش وزن اصولی باشد. اگر ریزش شدید، طولانی یا غیر معمول است، تشخیص نوع ریزش و بررسی علت زمینهای اهمیت بیشتری نسبت به انتخاب یک مکمل یا یک روش کلینیکی خاص دارد. دقت کنید که این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه، آزمایش یا تشخیص پزشک نیست.
