گرانولوم یک نوع التهاب موضعی در بدن است که در اثر تجمع سلولهای التهابی، بهویژه ماکروفاژها، ایجاد میشود. این ساختار معمولاً زمانی شکل میگیرد که سیستم ایمنی بدن نتواند یک عامل محرک مانند عفونت، جسم خارجی یا ماده شیمیایی را بهطور کامل از بین ببرد. در نتیجه، بدن با ایجاد گرانولوم تلاش میکند عامل محرک را محصور و کنترل کند. گرانولومها میتوانند در بخشهای مختلف بدن ایجاد شوند، اما بیشترین شیوع آنها در ریهها، کبد، پوست و گرههای لنفاوی دیده میشود.
انواع گرانولوم
بهطور کلی، گرانولومها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
۱. گرانولوم غیرایمونولوژیک
این نوع گرانولوم در پاسخ به مواد خارجی غیرزنده ایجاد میشود، از جمله:
ذرات گرد و غبار
مواد شیمیایی
اجسام خارجی
برخی میکروبها
در این حالت، واکنش بدن بیشتر جنبه محافظتی دارد تا ایمنی.
۲. گرانولوم ایمنی
گرانولوم ایمنی در پاسخ مستقیم به عوامل عفونی یا واکنشهای ایمنی ایجاد میشود، مانند:
باکتریها
قارچها
ویروسها
این نوع گرانولوم معمولاً با فعالیت شدید سیستم ایمنی همراه است.
انواع شایع گرانولوم (زیرشاخهها)
برخی از گرانولومها بهعنوان زیرگروههای مهم شناخته میشوند که شامل موارد زیر هستند:
گرانولوم سارکوئیدوز
مجموعهای از گرههای کوچک التهابی است که میتواند در هر نقطهای از بدن ظاهر شود، اما بیشتر در ریهها، پوست، کبد و غدد لنفاوی دیده میشود. این نوع گرانولوم معمولاً با یک بیماری خودایمنی مرتبط است.
گرانولوم قارچی
در اثر عفونتهای قارچی ایجاد میشود و معمولاً سیستم ایمنی برای مهار قارچ، این ساختار التهابی را تشکیل میدهد.
گرانولوم سل (توبرکلوز)
در پاسخ به عفونت باکتری سل ایجاد میشود و اغلب ریهها را درگیر میکند، اما میتواند سایر اندامها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
علل ایجاد گرانولوم
دلایل مختلفی میتوانند منجر به تشکیل گرانولوم شوند، از جمله:
عفونتها: باکتریایی، قارچی، ویروسی یا انگلی
بیماریهای خودایمنی: مانند سارکوئیدوز و بیماری کرون
قرار گرفتن در معرض مواد خارجی: گرد و غبار، مواد شیمیایی، فلزات
برخی داروها: مانند داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی یا داروهای ضد تشنج
نوع عامل محرک، نقش مهمی در محل، اندازه و شدت گرانولوم دارد.
علائم گرانولوم
گرانولومها از نظر اندازه میتوانند از چند میلیمتر تا چند سانتیمتر متغیر باشند. بسیاری از آنها بدون علامت هستند، اما در برخی افراد علائم زیر مشاهده میشود:
تورم موضعی
قرمزی پوست
درد یا حساسیت
احساس توده در محل درگیری
در موارد شدیدتر، گرانولومها ممکن است باعث اختلال در عملکرد اندام درگیر شوند؛ بهویژه اگر در ریه یا کبد ایجاد شده باشند.
درمان گرانولوم چگونه است؟
درمان گرانولوم کاملاً به علت زمینهای آن بستگی دارد. در برخی موارد، گرانولوم بدون درمان خاص و بهمرور زمان برطرف میشود. اما در شرایط دیگر، درمان ضروری است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
آنتیبیوتیکها (در عفونتهای باکتریایی)
داروهای ضد قارچ
داروهای ضد التهابی یا کورتونها
درمان بیماری زمینهای خودایمنی
جراحی (در موارد نادر یا گرانولومهای مقاوم)
تشخیص دقیق علت، نقش کلیدی در انتخاب روش درمان دارد.
جمعبندی
گرانولوم یک واکنش التهابی محافظتی بدن در برابر عوامل محرک مختلف است که میتواند در اندامهای گوناگون ایجاد شود. اگرچه بسیاری از گرانولومها بدون علامت و بیخطر هستند، اما برخی از آنها نیاز به بررسی و درمان تخصصی دارند. تشخیص بهموقع و درمان مناسب میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
