کراتینه کردن مو بیشتر از آنکه یک درمان باشد نوعی روش زیبایی برای صافتر و براقتر نشان دادن مو است. این کار معمولاً با استفاده از مواد شیمیایی و اتوکشی در دمای بالا انجام میشود و به همین دلیل میتواند عوارضی برای مو، پوست سر و حتی سلامت عمومی ایجاد کند. شدت این عوارض برای همه یکسان نیست و به عواملی مثل نوع محصول، مهارت اجرا، تهویه محیط و حساسیت فرد بستگی دارد. در این نوشته از مجله کلینیک فخرایی عوارض کراتین مو و هشدارهای جدی آن را بررسی خواهیم کرد.
کراتین مو چیست و چه کاری انجام میدهد؟
در تبلیغات، کراتین اغلب بهعنوان «درمان مو» معرفی میشود؛ اما در واقعیت بازار، کراتینه کردن مو یک فرآیند صافکننده و ضد وز است. در این روش همانند پروتئین تراپی مو، محلولی روی ساقه مو قرار میگیرد و با حرارت بالا تثبیت میشود تا سطح مو صافتر و براقتر دیده شود. اثر اصلی این کار روی ظاهر مو است، نه ترمیم عمیق ساختار آن بنابراین نتیجه معمولاً موقتی است و بعد از چند ماه، با رشد مو و شستوشو بهتدریج از بین میرود. به همین دلیل، کراتینه کردن مو نباید با روشهای درمانی یا تقویتی واقعی اشتباه گرفته شود.
مهمترین عوارض کراتین مو در یک نگاه
کراتین مو میتواند هم عوارض کوتاهمدت ایجاد کند و هم در صورت تکرار یا اجرای نادرست، آسیبهای ماندگارتر بهجا بگذارد. مهمترین عوارضی که گزارش میشوند شامل موارد زیر هستند:
- خشکی و شکنندگی ساقه مو
- موخوره و زبری پنهان با وجود ظاهر صاف
- نازک شدن تار مو و کاهش حجم
- ریزش مو که اغلب بهصورت شکستگی دیده میشود
- خارش، قرمزی و التهاب پوست سر
- سوزش چشم و گلو، سردرد یا تهوع ناشی از بخارات مواد
- واکنشهای آلرژیک در افراد حساس
در ادامه، هر کدام از این مضرات کراتین مو را جداگانه و دقیق بررسی میکنیم.
عوارض کراتین مو برای ساقه و کیفیت مو
ظاهر صاف و براق بعد از کراتین همیشه بهمعنای سالمتر شدن مو نیست. در بسیاری از موارد، آسیبهای واقعی زیر این ظاهر پنهان میمانند.
خشکی و شکنندگی بعد از کراتینه
حرارت بالا و تغییرات شیمیایی میتوانند رطوبت طبیعی ساقه مو را کاهش دهند. در نتیجه، مو بعد از مدتی خشکتر میشود و تحمل کشش و شانهزدن را از دست میدهد. این حالت معمولاً چند هفته بعد از کراتین بیشتر خودش را نشان میدهد.
موخوره و زبری پنهان
گاهی مو در ظاهر صاف است، اما ساختار داخلی آن آسیب دیده است. این وضعیت باعث میشود انتهای موها زودتر دچار موخوره شوند و سطح ساقه بهمرور زبر شود، حتی اگر در ابتدا نرم به نظر برسد.
نازک شدن تار مو و کاهش حجم
اتوکشی مکرر با دمای بالا میتواند به کوتیکول مو فشار وارد کند و ضخامت مؤثر تار مو را کاهش دهد. نتیجه، موهایی است که صافتر دیده میشوند اما حجم و استحکام قبلی را ندارند.
آیا کراتین مو باعث ریزش میشود؟
این سؤال یکی از پرتکرارترین دغدغههاست و جوابش یک «بله یا خیر» ساده ندارد. در اغلب موارد، کراتین مستقیماً فولیکول مو را از بین نمیبرد؛ اما میتواند شرایطی ایجاد کند که ریزش مو یا چیزی شبیه به آن دیده شود. نکته مهم اینجاست که باید بین دو حالت تفاوت قائل شد؛ اگر مواد کراتین با پوست سر تماس مستقیم داشته باشند یا باعث التهاب و حساسیت شوند، ممکن است فولیکول مو تحت فشار قرار بگیرد. در این حالت، ریزش واقعی از ریشه رخ میدهد که معمولاً با علائمی مثل سوزش، قرمزی یا درد پوست سر همراه است. در بسیاری از موارد، آنچه بهعنوان «ریزش بعد از کراتین» دیده میشود، در واقع شکستن تار مو از ساقه است. حرارت بالا و کاهش انعطاف مو باعث میشود موها هنگام شانهزدن یا شستوشو خرد شوند. این حالت ظاهری شبیه ریزش شدید دارد، اما منشاء آن متفاوت است.
علائمی که نیاز به توجه دارند شامل موارد زیر هستند:
- ریزش تکهای یا ناگهانی
- سوزش یا درد همزمان با ریزش
- پوستهریزی شدید یا ترشح غیرطبیعی پوست سر
در این شرایط، ادامهدادن کراتین یا تکرار آن تصمیم درستی نیست.
عوارض کراتین مو برای پوست سر
پوست سر برخلاف ساقه مو، زنده و حساس است و واکنش آن به مواد شیمیایی میتواند سریع و شدید باشد.
خارش، قرمزی و پوستهریزی: برخی ترکیبات موجود در مواد کراتین میتوانند تعادل طبیعی پوست سر را بر هم بزنند. نتیجه این وضعیت معمولاً خارش مداوم، قرمزی یا پوستهریزی است که گاهی با شوره اشتباه گرفته میشود، اما منشأ متفاوتی دارد.
درماتیت تماسی و واکنشهای حساسیتی: در افراد مستعد، تماس پوست سر با مواد کراتینه ممکن است باعث درماتیت تماسی شود. این حالت میتواند با تورم، سوزش، التهاب یا حتی تاولهای سطحی همراه باشد. شدت واکنش به نوع محصول و حساسیت فرد بستگی دارد.
اگر علائم پوستی بعد از چند روز برطرف نشوند یا شدت پیدا کنند، بررسی تخصصی ضروری است و نباید با تغییر شامپو یا درمانهای خانگی نادیده گرفته شود.
نقش فرمالدهید در ضررهای کراتینه مو
فرمالدهید مادهای شیمیایی است که در برخی محصولات کراتین یا ترکیبات آزادکننده آن وجود دارد. این ماده به صافماندن مو کمک میکند، اما در عین حال میتواند برای سلامت مضر باشد، بهویژه وقتی بهصورت بخار استنشاق شود. قرار گرفتن در معرض بخارات کراتین، بهخصوص در محیط با تهویه ضعیف، ممکن است باعث علائم زیر شود:
- سوزش چشم و گلو
- سردرد یا سرگیجه
- تهوع
- سرفه یا خسخس سینه
این علائم هم در مراجعهکننده و هم در آرایشگر گزارش شدهاند. همه محصولات بهطور مستقیم حاوی فرمالدهید نیستند؛ اما بعضی از آنها ترکیباتی دارند که هنگام حرارت، فرمالدهید آزاد میکنند. به همین دلیل، برچسب «بدون فرمالدهید» همیشه بهمعنای صفر بودن ریسک نیست و باید با احتیاط تفسیر شود.
عوارض کراتین مو در بارداری و شیردهی
در دوران بارداری و شیردهی، اصل مهم «احتیاط» است، نه ریسکپذیری. هرچند شواهد قطعی درباره آسیب مستقیم کراتین به جنین وجود ندارد؛ اما تماس با بخارات مواد شیمیایی، بهویژه هنگام اتوکشی، میتواند برای مادر مشکلساز باشد.
نکاتی که باید در دوران بارداری و شیردهی جدی گرفته شوند شامل موارد زیر هستند:
- افزایش حساسیت پوست و دستگاه تنفسی در بارداری
- احتمال تشدید تهوع، سرگیجه یا تنگی نفس
- نبود دادههای ایمن و قطعی درباره مواجهه مکرر با بخارات
به همین دلیل، انجام کراتین در بارداری و شیردهی بدون مشورت پزشک توصیه نمیشود.
چه کسانی بهتر است کراتین انجام ندهند؟
کراتین برای همه مناسب نیست. در برخی شرایط، ریسک آن از فایدهاش بیشتر میشود. گروههای پرریسک شامل افراد زیر هستند:
- افراد مبتلا به آسم یا مشکلات تنفسی
- کسانی که پوست سر حساس یا سابقه آلرژی دارند
- موهای دکلرهشده شدید، کشسان یا بسیار آسیبدیده
- افرادی با ریزش موی فعال یا التهاب پوست سر
- زنان باردار یا شیرده
در این موارد، انتخاب روشهای جایگزین منطقیتر است. اگر سابقه آسم، آلرژی، حساسیت پوستی، ریزش مو یا بارداری دارید، بهتر است قبل از انجام کراتین، وضعیت مو و پوست سر توسط پزشک بررسی شود.
چگونه مضرات کراتین مو را کمتر کنیم؟
اگر با آگاهی تصمیم به انجام کراتین گرفته شده، کاهش ریسک اهمیت زیادی دارد. در این رابطه توجه به نکات زیر باعث میشود مضرات کراتین مو به حداقل میرسند:
- انتخاب سالن با تهویه قوی و استاندارد
- جلوگیری از تماس مستقیم مواد با پوست سر
- کنترل دمای اتو و کاهش دفعات اتوکشی
- استفاده از محصولات معتبر و انجام تست حساسیت
- رعایت مراقبت بعد از کراتین مثل شامپوی بدون سولفات و ماسک آبرسان
شایان ذکر است این موارد عوارض را کامل از بین نمیبرند اما احتمال آسیب را کمتر میکنند.
تفاوت کراتین با بوتاکس مو و پروتئینتراپی
بسیاری از آسیبها زمانی رخ میدهند که روش نادرست برای هدف اشتباه انتخاب میشود. جدول زیر تفاوت کراتین، بوتاکس مو و پروتئینتراپی را از نظر هدف، میزان ریسک و ماندگاری نشان میدهد تا انتخاب آگاهانهتری انجام شود.
| روش | هدف اصلی | ریسک شیمیایی | ماندگاری |
| کراتین مو | صافی و کاهش وز | بالا | متوسط |
| بوتاکس مو | نرمی و آبرسانی | کم | کوتاهمدت |
| پروتئینتراپی | تقویت ساختار ساقه | کم تا متوسط | کوتاهمدت |
اگر هدف ترمیم مو است، کراتین مو الزاماً بهترین گزینه نیست.
چه زمانی بعد از کراتین باید به پزشک مراجعه کرد؟
برخی علائم بعد از کراتین مو طبیعی نیستند و نباید نادیده گرفته شوند. در موارد زیر علائم بررسی تخصصی توسط پزشک ضروری است:
- تنگی نفس، سرفه شدید یا سوزش چشم مداوم
- التهاب شدید، تاول یا ترشح پوست سر
- ریزش ناگهانی و شدید مو
- سردرد یا تهوع شدید پس از انجام کراتین
در این شرایط، بررسی تخصصی ضروری است.
جمعبندی
کراتین مو نوعی روش زیبایی برای صافکردن و کاهش وز است، نه درمان مو. این فرآیند میتواند ظاهر مو را موقتاً بهتر کند؛ اما در کنار آن، عوارضی برای ساقه مو، پوست سر و حتی سلامت عمومی دارد. شدت این عوارض به نوع محصول، نحوه اجرا، وضعیت مو و حساسیت فرد بستگی دارد. تصمیم آگاهانه یعنی شناخت ریسکها، نه نادیدهگرفتن آنها.
در صورت ریزش شدید، التهاب یا خارش مداوم پوست سر، سوزش چشم و گلو یا تنگی نفس بعد از کراتین، بررسی تخصصی توسط پزشک یا متخصص پوست و مو در کلینیک فخرایی توصیه میشود.
